Toxoplasma gondii - toksoplazma

     Zarażenia Toxoplasma gondii są powszechne zarówno u zwierząt, jak i u ludzi.

     Ten wewnątrzkomórkowy pasożyt, wielkości 7 mikrometrów pełen cykl rozwojowy przechodzi jedynie u kotowatych (Felidae). Cykl ten kończy się wydaleniem do środowiska zewnętrznego oocyst wielkości 10-13 mikrometrów, a ich liczba może dochodzić do miliona w 1 g kału zarażonego zwierzęcia. Okres siewstwa oocyst waha się od 1 do 21 dni. Po 2-4 dniach, w optymalnych warunkach środowiskowych, oocysty sporulują i stają się zdolne do inwazji.

      U pozostałych gatunków zwierząt i człowieka toksoplazma lokalizuje się w różnych narządach wewnętrznych w postaci cyst osiągających średnicę do 0,2 mm (nigdy nie dochodzi u nich do rozwoju płciowego pasożyta w jelicie, a więc do wykształcenia się i siewstwa oocyst).

     Koty i psy mogą zarażać się toksoplazmą wielokrotnie w ciągu swojego życia zjadając oocysty (gleba), cysty (surowe mięso) oraz poprzez łożysko (w trakcie ciąży), bądź drogą laktogenną (mleko).

     Na świecie (w tym także w Polsce) odsetek kotów wykazujących obecność przeciwciał przeciw T. gondii wynosi 9-95,2%, a u psów nie przekracza 89%.W Polsce serologicznie toksoplazmę stwierdzano u 26,7% kotów w wieku do 3 miesiąca życia i u 42,1% w wieku 4-12 miesięcy. Odsetek ten był zdecydowanie wyższy u kotów starszych i wahał się od 81,2% (zwierzęta w wieku od 1 do 5 lat) do 95,2% (koty 6-20 letnie). Nie obserwowano wyraźnych różnic pomiędzy stopniem zarażenia kotów przebywających wyłącznie lub okresowo w domu, a także polującymi w środowisku zewnętrznym.

     Badania przeprowadzone w Niemczech wykazały, że koty trzymane w mieszkaniach i żywione karmą z puszek są zwykle wolne od toksoplazmozy. Ponieważ w Polsce zwierzęta, które otrzymują pokarm z puszek są dożywiane zwykle surowym mięsem, stopień zarażenia toksoplazmą jest taki sam jak u kotów żywionych tradycyjnie.

     Mimo wysokiego odsetka zarażonych kotów siewstwo oocyst T. gondii w ich kale jest zjawiskiem rzadkim, obserwowanym jedynie u 0,8-1% populacji tych zwierząt. Około 90% kotów wytwarza trwałą odporność po pierwszym zarażeniu toksoplazmą, co skutkuje brakiem siewstwa oocyst przy kolejnym kontakcie z pasożytem.

 Objawy zarażenia u ludzi

     Nabyta toksoplazmoza zwykle przebiega u ludzi bezobjawowo. Jednak u około 10%, szczególnie młodych osób, powiększeniu ulegają węzły chłonne, najczęściej szyjne i karkowe. Rzadko może wystąpić gorączka, uczucie osłabienia, bóle głowy i mięśni oraz stan zapalny gardła. U ludzi z wrodzonymi bądź nabytymi (AIDS) niedoborami immunologicznymi obserwuje się ciężki przebieg toksoplazmozy wśród objawów ze strony centralnego układu nerwowego (neurotoksoplazmoza).

     U 30-69% kobiet, które po raz pierwszy zaraziły się T. gondii w czasie ciąży dochodzi do śródmacicznej inwazji płodu (toksoplazmoza wrodzona). Prawdopodobieństwo przeniknięcia pasożyta z krwi matki do płodu zmienia się w poszczególnych trymestrach ciąży. W pierwszym trymestrze jest najmniejsze, a inwazja zwykle kończy się poronieniem. W drugim trymestrze zaraża się około 30% płodów, a 25% z nich rodzi się z objawami wodogłowia, zwapnienia mózgu i padaczki. W trzecim trymestrze może dochodzić do zarażenia aż 65% płodów, u których po urodzeniu bardzo rzadko stwierdza się objawy inwazji toksoplazmy. Dopiero po 3-12 miesiącach życia u dziecka mogą wystąpić objawy ze strony centralnego układu nerwowego, a po kilku lub nawet kilkunastu latach zmiany w gałce ocznej (toksoplazmoza oczna).

 Jak zaraża się człowiek?

     Człowiek zaraża się oocystami toksoplazmy z pożywieniem, wodą lub przez zanieczyszczone glebą ręce, a cystami – przez spożywanie surowego mięsa.

     Cysty T. gondii najczęściej stwierdzano w wieprzowinie (10-24%), rzadziej w baraninie (ok. 10%) i wołowinie (1,7-5%). Mięso drobiowe nie stanowi źródła zarażenia dla człowieka i zwierząt. Gotowanie mięsa w temperaturze minimum 58^oC zabija cysty pasożyta w ciągu 10 minut, natomiast głębokie mrożenie w zakresie temperatur od -12^oC do -20^oC zabija je po 3 dniach.

     Pasożyt może także przenikać w trakcie ciąży poprzez łożysko do płodu oraz w rzadkich przypadkach przy przetaczaniu krwi i transplantacji narządów.

     Pies nie stanowi dla człowieka żadnego zagrożenia, jeżeli chodzi o możliwość zarażenia się toksoplazmozą, kot natomiast tylko wtedy, gdy sieje oocysty. Należy pamiętać, że w przypadku, gdy kot zaraził się zjadając surowe mięso zawierające cysty pasożyta, wydalanie oocyst następuje już między 3-10 dniem inwazji i zwykle nie towarzyszą mu żadne objawy kliniczne. Stwierdzenie u kota obecności oocyst w kale (badanie koproskopowe) nie jest wskazaniem do uśpienia zwierzęcia, lecz do jego leczenia. Terapia nie jest kłopotliwa. Trzeba jednak pamiętać o regularnym czyszczeniu kuwety do której załatwia się kot i przynajmniej co dwa dni wyparzać ją wrzącą wodą.

     Przeprowadzone na terenie Wielkopolski badania serologiczne ciężarnych kobiet w kierunku toksoplazmozy, połączone ze szczegółowym wywiadem środowiskowym wykazały, że zdecydowana większość kobiet z dodatnimi wynikami (81,0%) nie posiadała kota w domu.

Jak wykrywać, zapobiegać i zwalczać?

     Wielu właścicieli kotów zadaje sobie pytanie, w jaki sposób sprawdzić czy ich kot nie jest zarażony Toxoplasma gondii. Otóż jeżeli u zwierzęcia, nie obserwuje się żadnych objawów klinicznych, które mogłyby wskazywać na toksoplazmozę, to właściwie nie ma powodów, żeby zlecać badanie immunologiczne jego krwi. Nawet gdyby stwierdzono u niego we krwi jakieś miano przeciwciał przeciwko T. gondii, oznaczałoby to tylko tyle, że zwierzę zaraziło się (może nawet wielokrotnie) lecz inwazja pasożyta przebiega u niego bez widocznych objawów chorobowych. Dla właściciela kota i pozostałych domowników zasadnicze znaczenie ma fakt siewstwa oocyst pasożyta w kale zwierzęcia. Wynik badania krwi wcale o tym nie rozstrzyga. Należy więc zbadać kał kota metodą flotacji, a wystarczy w tym celu pobrać jedną jego próbkę, ponieważ siewstwo oocyst toksoplazmy (jeżeli ma miejsce) przebiega w sposób regularny.
     Oczywiście wszystkich domowników, a w szczególności kobiety w ciąży cieszy ujemny wynik badania kału. Jednak wiadomo, że ciąża trwa 9 miesięcy i wszyscy zadają kolejne pytanie: jak często należałoby badać kał kota w tym okresie, żeby mieć 100%-ową pewność, że nie sieje on w środowisku domowym oocyst? Takie badanie należałoby wykonywać co 3-4 tygodnie. Natomiast 100%-ową pewność będą mieli wszyscy domownicy tylko wtedy, gdy wyeliminują z menu swojego pupila surowe mięso. Jak już wspomniano u kotów żywionych wyłącznie mięsem z puszek i saszetek oraz suchą karmą nie ma praktycznie szans na zarażenie T. gondii i pojawienie się oocyst w kale. Oczywiście mam tu na myśli wszystkie te koty, które nie mają możliwości swobodnego opuszczania domu i uprawiania łowiectwa.

 Obejrzyj informacje i fragmenty mojego wywiadu w TVP3 Szczecin na temat toksoplazmozy.